#ST(R)OOM


Erfgoedwandeling langs het spoorverleden van Lede

Wandel op zondag 8 september mee langsheen het boeiende verleden van het spoor in Lede.

 

Midden 19e eeuw werd Lede via het spoor verbonden met Gent en Brussel. De eerste stoomlocomotieven denderden doorheen het voorheen landelijke Lede. De invloed op de gemeente was enorm. Naast een nieuw station, verschenen ook nieuwe ondernemingen, werd pendelarbeid mogelijk en konden goederen makkelijker in- en uitgevoerd worden. Kortom, de wereld werd een stukje kleiner.

 

Rond het station in Lede zijn verrassend veel erfgoedverhalen te sprokkelen. Wie kent er bijvoorbeeld nog het buizenkot, den bascuul of de roethuizen? Of het verhaal van de meisjes van het internaat, die vanaf het perron een eigen ingang hadden naar het domein van Mesen? De gidsen nemen ons mee langs heel wat bekende en onbekende verhalen uit de geschiedenis van Lede.

 

We starten de wandeling in een oud gebouw van de voormalige textielfabriek Verschelden. Het atelier in de Stationsstraat nummer 17 dateert al van eind 19e eeuw. Verschelden was een ondernemer uit Ronse, maar door de komst van het spoor werd hij aangetrokken om in Lede te investeren. Lange tijd was het gebouw een verfwinkel. Nu neemt de nieuwe afdeling “Beeld” van de kunstacademie hier zijn intrek en is het historische pand weer publiek toegankelijk. De deelnemers aan Open Monumentendag kunnen dus in primeur het pand bezoeken.

 

Ook aan de jongste deelnemers is gedacht. Voor hen zijn er uitdagende opdrachten tijdens de wandeling. Achteraf krijgen ze ook een mooie beloning. De erfgoedwandeling is er immers voor iedereen.

 

De gidsen nemen je mee voor een wandeling van 1 uur rond de stationsomgeving. We starten in de Stationsstraat nr. 17, waar de kunstacademie telkens vooraf voor een streepje muziek zorgt. Eindigen doen we in de kelder van het Hollands Paviljoen, waar je bij een drankje het project #ST(R)OOM verder kan ontdekken.

 

PRAKTISCH

  • Erfgoedwandeling met gids voor jong en oud
  • Zondag 8 september 2019
  • Deelname is gratis, inschrijven is niet nodig
  • Duur: 1u
  • Starturen: 11u / 13u / 14u / 15u / 16u / 17u
  • Start: Stationsstraat 17 te Lede (nieuwe afdeling beeld van de kunstacademie)
  • Einde: in de kelder van het Hollands Paviljoen op het Markizaatdomein

Fietsen langs het erfgoed in Denderland

Met spijt moeten wij de geleide fietstocht van komende zaterdag uitstellen wegens de hitte. Uitstel is zeker geen afstel! Wij gaan samen met onze gidsen op zoek naar een nieuwe datum. Waarschijnlijk zal dit in september zijn. Alle ingeschreven deelnemers worden gecontacteerd.

Laat van je horen!

Erfgoedcel Denderland is op zoek naar jouw erfgoedverhaal! Ken jij nog een speciale erfgoedlocatie langsheen de Dender of een interessant erfgoedplekje langs de spoorlijnen in Denderland? Laat dan snel van je horen via erfgoedcel@aalst.be!

Voor het project #ST(R)OOM zoeken we erfgoedverhalen, leuke anekdotes en afbeeldingen over textielfabrieken en looierijen, schiptrekkers en sluizen, lucifers en Zweden, trams en schepen, verdwenen stations en spoorlijnen, schouwen en silo’s, zwemmen en vissen, pendelen en daguitstappen met de trein, stroom en stoom.

Regio Denderland is een kruispunt binnen België, Vlaanderen en de provincie. Grote verkeersassen doorkruisen Aalst, Denderleeuw, Erpe-Mere, Lede en Ninove. Zowel het spoor als de rivier de Dender hebben onze geschiedenis mee bepaald en bepalen nog steeds het dagdagelijkse leven van de inwoners. Veel erfgoed bevindt zich dan ook nabij deze verkeersassen of is er aan gelinkt.

Station Ninove. Zicht op het treinstation met aankomende trein. Op 14 november 1977 werd het station afgebroken, een dag voor het gebouw zou geklasseerd worden als monument. Collectie Stadsarchief Ninove, MADEinDENDERLAND.be.

Het project ‘#ST(R)OOM’, focust op een hedendaagse erfgoedbeleving, waarbij de toeristische publieksontsluiting centraal wordt gesteld.

We willen met dit project het brede publiek laten kennismaken met de invloed van spoor en Dender op de ontwikkeling van Denderland in het verleden. Hierbij wordt aandacht geschonken aan het verleden van spoor en Dender zelf, alsook aan de invloed van spoor en Dender op industrialisatie, arbeid, recreatie… Daarnaast biedt de ligging van (historische en hedendaagse) spoorlijnen en de loop van de Dender kansen om het omliggende erfgoed in de kijker te zetten.

Dit doen we door een erfgoedscan langsheen sporen (huidige en historische spoorlijnen) en langs de Dender, het bepalen van interessante locaties, publiekswerking langs spoor en Dender en ingrepen in de publieke ruimte om het erfgoed zichtbaar te maken.

Het erfgoed langs spoor en Dender leent zich bij uitstek tot erfgoedbeleving vanop de fiets. Zowel langsheen de Dender (het jaagpad) als langsheen spoorlijnen of op historische lijnen (bijvoorbeeld de Leirekensroute) wordt druk gefietst door fietspendelaars en door recreatieve en sportieve fietsers. Sommigen fietsen misschien wel dagelijks langs waardevolle en interessante erfgoedlocaties zonder het goed en wel te beseffen. Dat kan gaan om zichtbare overblijfselen van het industriële verleden maar ook om het verhaal van de schiptrekkers in Denderleeuw, het verhaal van Valère die met zijn trein over de Leirekensroute reed of van pendelaars die sinds de 19e eeuw tussen Aalst en Burst dagelijks op het ‘scholierentreintje’ stappen…

Industrieel erfgoed

Langsheen de Dender vinden we tal van onroerende overblijfselen van een industrieel verleden, waar ook heel wat verhalen aan vast hangen. De silo’s, schouwen en oude gebouwen zijn stille getuigen van vroegere industriële bedrijvigheid. Er is inmiddels heel wat verdwenen, maar moderne bedrijven zorgen ervoor dat de Dender ook vandaag nog haar economische rol kan spelen.

De Dender, Ninove. Zicht op de Dender en de Denderkaai vanuit de Onderwijslaan. Helemaal links ziet u de Denderbrug. Collectie Stadsarchief Ninove, MADEinDENDERLAND.be.

De schiptrekkers van Denderleeuw

De Denderleeuwenaren koesteren hun spotnaam. Nochtans was het beroep van schiptrekker bittere ernst. Ruim 150 jaar geleden, net na de kanalisatie van de Dender, werden de schepen op de rivier nog niet mechanisch voortgedreven. De boten moesten nog door mankracht voortbewogen worden en daarvoor deden de schippers een beroep op de schiptrekkers (maar ook hun vrouwen staken vaak een handje toe). Nadien werden voor dit karwei paarden ingespannen en nog later had iedere boot zijn motor.

Denderleeuw, dat centraal gelegen is tussen Dendermonde en Ath, was de ideale thuisbasis voor deze stoere bonken. Vooral in de wijk Huissegem woonden vele schiptrekkersgezinnen. Het laatste authentieke schiptrekkershuis in de Zandplaatstraat is ondertussen helaas verdwenen. Maar de naam van de schiptrekker leeft nog verder in de folklore van de gemeente. Hoewel de jaarlijkse schiptrekkersfeesten en de verkiezing van de schiptrekkersprinses inmiddels ook al plaats moesten ruimen voor carnaval.

http://www.denderleeuw.be/nl/content/259/spotnaam-schiptrekkers.html

Sluis/sas van Huissegem. Collectie Walter Van Sinay, MADEinDENDERLAND.be.

De Leirekensroute: van spoorlijn naar fietspad

Het fiets- en wandelpad ligt op de oude spoorwegbedding tussen Aalst en Londerzeel, een traject van zowat 20 km. De oorspronkelijke spoorlijn 61 was een verbinding voor goederenverkeer tussen Douai en Antwerpen. Het traject tussen Aalst en Londerzeel werd reeds in 1879 in gebruik genomen.

Al vlug werd echter duidelijk dat het goederentransport niet aan de verwachtingen beantwoordde, zodat het spoor dan maar gebruikt werd voor personenvervoer. Tussen Opwijk en Aalst bleef aanvankelijk nog een ochtend– en een avondtrein behouden, maar die werd in 1962  afgeschaft. Jarenlang bleef de spoorweg er verlaten bij liggen, tot hij werd omgevormd tot fiets- en wandelpad, de Leirekensroute.

De naam zou verwijzen naar het verdwenen stoomtreintje dat in de volksmond “Leireken” was gedoopt, waarschijnlijk refererend naar één van de machinisten die Valère heette.

Langsheen de door fietsers en wandelaars druk gebruikte route zijn nog twee stations bewaard gebleven.

Vandaag wordt de route meer en meer door fietspendelaars gebruikt, naast de recreatieve fietser en wandelaar. Om aan de hedendaagse noden te voldoen wordt er volop nagedacht over het aanpassen van de infrastructuur, met een mogelijke verbreding van het fietspad en goede verbindingen met andere fietsnetwerken.

https://leirekensroute.be/

Pendelen op het scholierentreintje

Een mooi voorbeeld van ‘pendelen’ is lijn 82 of het zogenaamde ‘scholierentreintje’, dat Erpe-Mere (Burst) al sinds 1876 verbindt met Aalst. Tot op vandaag zit het kleine treintje zowel ’s ochtends als ’s avonds afgeladen vol met scholieren en pendelaars, die snel en makkelijk van huis naar de school of het werk wensen te pendelen, zonder de bus op te moeten. Overdag is het treintje echter meestal leeg, wat al jaren voor discussie zorgt: moet het treintje blijven of niet?

Langsheen deze spoorlijn werd een breed fietspad aangelegd die de kleine stations met elkaar verbindt.