Religieus erfgoed in Denderland


Erfgoedcel Denderland wil samen met provincie Oost-Vlaanderen de kerkcollecties uit haar werkgebied inventariseren, fotograferen en digitaliseren. Een titanenwerk als je weet dat er in de gemeenten waar het over gaat (Aalst, Denderleeuw, Erpe-Mere, Lede en Ninove) ongeveer 50 parochiekerken te vinden zijn. En in elke parochiekerk, groot of klein, eeuwenoud of toch recenter, zijn er merkwaardige erfgoedobjecten terug te vinden. Soms echte topstukken, denk maar aan de Rubens in Sint-Martinuskerk van Aalst, soms kleine verborgen pareltjes, zeker niet minder belangrijk. Dit kan de erfgoedcel niet alleen aan. Daarom deed zij een oproep naar mensen met wat tijd en een hart voor religieus erfgoed om zich te melden als vrijwilliger.

Tegen 2020 wil de erfgoedcel in zo veel mogelijk parochiekerken uit het werkingsgebied een actuele, digitale inventaris verwezenlijkt zien via een vrijwilligerswerking. Op die manier sensibiliseert Erfgoedcel Denderland kerkbesturen en publiek rond religieus erfgoed.

foto Geert Vanden Broeck

Wat is roerend religieus erfgoed?

Alle verplaatsbare voorwerpen die verwijzen naar een religieuze, godsdienstige of devotionele context of ermee in verband staan, zowel in het openbare als in het privédomein, behoren tot het roerend religieus erfgoed. Roerend religieus erfgoed kan verwijderd worden zonder dat de onroerende context hierdoor beschadigd of incompleet wordt.

In de praktijk zijn dit erfgoedobjecten in de kerkcollectie zoals kandelaars, heiligenbeelden, kazuifels… Maar hiertoe behoren ook objecten die onroerend werden door bestemming zoals een orgel. Deze collecties bestaan uit vele soorten objecten, waarvan het gebruik niet altijd meer gekend is. Zo zijn er veel voorwerpen in onbruik geraak door de gewijzigde liturgie na het tweede Vaticaanse concilie (1962-1965).

Erfgoedinventaris: een pluspunt

Een inventaris is een goed gedocumenteerd overzicht van het roerend erfgoedbezit van een instelling. Een dergelijk document is onmisbaar om zicht te krijgen op de samenstelling en waarde van een collectie. Om goed voor een collectie te kunnen zorgen, is een eerste stap te weten wat er in huis is.

Een inventaris bijhouden van de kerkcollectie is een verplichting binnen het eredienstendecreet, maar wordt niet uitgebreid gespecifieerd. Hierdoor zijn in de praktijk kerkinventarissen vaak helemaal niet uniform, niet actueel, niet professioneel opgesteld…

Kerkinventarissen zijn eveneens (maar niet noodzakelijk hiervoor!) de basis om een toekomstvisie te kunnen ontwikkelen voor het kwetsbare erfgoed. Door het veranderende kerklandschap is het religieus erfgoed, en dus ook de kerkcollecties, aan sterke veranderingen onderhevig.

Digitaal: Erfgoedinzicht

Sinds 2013 bestaat de digitale databank Erfgoedinzicht (www.erfgoedinzicht.be). Het doel van deze databank is samen te werken aan de ontsluiting van het erfgoed in West- en Oost-Vlaanderen. Musea kunnen hierop terecht, maar ook de religieuze collecties van kerken uit West- en Oost-Vlaanderen. Deze databank wordt constant geoptimaliseerd en geüpdatet.

Aan een digitale inventaris zijn enkele voordelen verbonden. Zo kan deze bijvoorbeeld eenvoudiger worden geactualiseerd dan een fysieke inventaris. Ook de historiek van bepaalde ingrepen op een object kan worden bijgehouden.  En de opslag van zowel digitaal fotomateriaal als tekstdocumenten is mogelijk. Daar komt nog eens bovenop dat de collectie ook digitaal ontsloten kan worden via het internet. Op die manier kunnen kerkbesturen dus makkelijk een erfgoedwerking opzetten.

Vrijwilligers

Erfgoedcel Denderland werkt voor deze inventarisatie met een enthousiast team vrijwilligers met verschillende interesses. Op die manier vullen zij elkaar perfect aan en hebben de vrijwilligers steun aan elkaar.

Waarom werken met vrijwilligers? Het inventariseren is geen eenvoudige taak voor kerkfabrieken. We kunnen niet verwachten dat zij dit zelf helemaal alleen in orde te brengen. Vrijwilligers kunnen om helpen bij het fysiek controleren van de objecten, het fotograferen van de objecten, de invoer in het digitale systeem, … Werken met vrijwilligers vergroot ook het draagvlak voor het religieus erfgoed.

Deze vrijwilligers gaan een gewaardeerd engagement aan. Gedurende de tijd dat zij aan de slag gaan worden begeleid en ondersteund, waardoor zij een grote kennisopbouw hebben en inzetbaar zijn in meerdere parochiekerken.

Aan de slag

Sinds maart 2015 zijn er verschillende groepjes vrijwilligers aan de slag in parochiekerken. Zijn alvast afgewerkt: de parochiekerken van Herdersem, Terjoden (Erembodegem), Erpe, Erondegem, Denderleeuw, Oordegem, Ottergem en Aigem. Binnenkort volgt de digitale publicatie op www.erfgoedinzicht.be.

  • Elke maandagochtend inventariseren 4 vrijwilligers de kerkcollectie in de Sint-Bavokerk te Mere (Erpe-Mere).
  • Elke maandagochtend inventariseren 4 vrijwilligers de kerkcollectie van de Sint-Pharaïldiskerk te Smetlede (Lede).
  • Elke maandagnamiddag inventariseren 6 vrijwilligers de kerkcollectie van de Sint-Martinuskerk van Gijzegem (Aalst).
  • Elke dinsdagochtend inventariseren 4 vrijwilligers de kerkcollecties van de Sint-Magrietkerk te Neigem (Ninove).

We willen hen oprecht bedanken voor hun groot hart voor het religieuze erfgoed van onze regio!

Voorstelling resultaten inventarisatie religieus erfgoed

Sinds het voorjaar van 2015 zijn meer dan twintig vrijwilligers volop in de weer met het inventariseren van het religieus erfgoed uit onze regio. Wekelijks zetten zij zich in om ervoor te zorgen dat dit erfgoed in de toekomst op een correcte manier bewaard / gewaardeerd / ontsloten kan worden. Alles begint immers met een goede en zorgvuldige inventarisatie.

Hoogst de tijd dus om de resultaten van hun immense werk voor te stellen aan het publiek. Iedereen is van harte welkom op dinsdag 28 november in de kerk van Erpe.

We beginnen met een stand van zaken van project: we kijken naar het verleden, heden en de toekomst. Aansluitend tonen we de gedigitaliseerde stukken, die op erfgoedinzicht.be ontsloten werden. Natuurlijk vergeten we deze avond ook onze vrijwilligers niet. Dit alles wordt omkaderd met een fijn streepje muziek. We sluiten af met een kleine receptie.

Praktisch
Locatie: Sint-Martinuskerk Erpe. Erpedorp 1 ,9420 Erpe (Erpe-Mere).
Datum: Dinsdag 28 november om 19.00 uur

 

Partners

Het project is een samenwerking tussen Erfgoedcel Denderland en provincie Oost-Vlaanderen:

  • Provincie Oost-Vlaanderen is verantwoordelijk voor inventarisatie roerend religieus erfgoed via databank erfgoedinzicht.be en zorgt ook voor inhoudelijke expertise.
  • Erfgoedcel Denderland zorgt voor de lokale verankering en organisatie van een vrijwilligerswerking. De erfgoedcel werk voor en samen met de gemeentes Aalst, Denderleeuw, Erpe-Mere, Lede en Ninove.
  • Per parochiekerk worden andere partners betrokken, bv. de lokale kerkfabriek.